(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.80. అధ్యాయః 080
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
యుధిష్ఠిరంప్రతి భీష్మేణ మిత్రామిత్రలక్షణకథనం॥ 1॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 12-80-0x(5545)(67902)
యదప్యల్పతరం కర్మ తదప్యేకేన దుష్కరం।
పురుషేణాసహాయేన కిము రాజ్యం పితామహ॥ 12-80-1(67903)
కింశీలః కింసమాచారో రాజ్ఞో యః సచివో భవేత్।
కీదృశే విశ్వసేద్రాజా కీదృశే న చ విశ్వసేత్॥ 12-80-2(67904)
భీష్మ ఉవాచ। 12-80-3x(5546)
చతుర్విధాని మిత్రాణి రాజ్ఞాం రాజన్భవంత్యుత।
సహార్థో భజః నిశ్చ సహజః కృత్రిమస్తథా॥ 12-80-3(67905)
ధర్మాత్మా పంచమం మిత్రం స తు నైకస్య న ద్వయోః।
యతో ధర్మస్తతో వా స్యాన్మధ్యస్థో వా తతో భవేత్॥ 12-80-4(67906)
యో యస్యార్థో న రోచేత న తం తస్య ప్రకాశయేత।
`మిత్రాణాం ప్రకృతిర్నాస్తి త్వమిత్రాణాం చ భారత।
ఉపకారాద్భవేన్మిత్రమపకారాద్భవేదరిః॥ 12-80-5(67907)
యస్యైవ హి మనుష్యస్య నరో మరణమృచ్ఛతి।
తస్య పర్యాగతే కాలే పునర్జీవితుమిచ్ఛతి॥ 12-80-6(67908)
ధర్మాధర్మేణ రాజానశ్చరంతి విజిగీషవః।
చతుర్ణాం మధ్యమౌ శ్రేష్ఠౌ నిత్యం శంక్యౌ తథాఽపరౌ।
సర్వే నిత్యం శంకితవ్యాః ప్రత్యక్షం కార్యమాత్మనః॥ 12-80-7(67909)
న హి రాజ్ఞా ప్రమాదో వై కర్తవ్యో మిత్రరక్షణే।
ప్రమాదినం హి రాజానం లోకాః పరిభవంత్యుత॥ 12-80-8(67910)
అసాధుః సాధుతామేతి సాధుర్భవతి దారుణః।
అరిశ్చ మిత్రం భవతి మిత్రం చాపి ప్రదుష్యతి॥ 12-80-9(67911)
అనిత్యచిత్తః పురుషస్తస్మిన్కో జాతు విశ్వసేత్।
తస్మాత్ప్రధానం యత్కార్యం ప్రత్యక్షం తత్సమాచరేత్॥ 12-80-10(67912)
ఏకాంతేన హి విశ్వాసః కృత్స్నో కర్మార్థనాశకః।
అవిశ్వాసశ్చ సర్వత్ర మృత్యుర్నాపి విశిష్యతే॥ 12-80-11(67913)
అకాలమృత్యుర్విశ్వాసోఽవిశ్వసన్హి విపద్యతే।
యస్మిన్కరోతి విశ్వాసమిచ్ఛతస్తస్య జీవతి॥ 12-80-12(67914)
తస్మాద్విశ్వసితవ్యం చ శంకితవ్యం చ కేషుచిత్।
ఏషా నీతిగతిస్తాత లక్ష్మీశ్చైషా సనాతనీ॥ 12-80-13(67915)
యం మన్యేత మమాభావాదిమమర్థాగమః స్పృశేత్।
నిత్యం తస్మాచ్ఛంకితవ్యమమిత్రం తం విదుర్బుధాః॥ 12-80-14(67916)
యస్య క్షేత్రాదప్యుదకం క్షేత్రమన్యస్య గచ్ఛతి।
న తత్రానిచ్ఛతస్తస్య భిద్యేరన్సర్వసేతవః॥ 12-80-15(67917)
తథైవాత్యుదకాద్భీతస్తస్య భేదనమిచ్ఛతి।
యమేవంలక్షణం విద్యాత్తమమిత్రం విదుర్బుధాః॥ 12-80-16(67918)
యస్తు వృద్ధ్యా న తప్యేత క్షయే దీనతరో భవేత్।
ఏతదుత్తమమిత్రస్య నిమిత్తమభిచక్షతే॥ 12-80-17(67919)
యన్మన్యేత మమాభావాదస్యాభావో భవేదితి।
తస్మిన్కుర్వీత విశ్వాసం యథా పితరీ వై తథా॥ 12-80-18(67920)
తం శక్త్యా వర్తమానం చ సర్వతః పరిబృంహయేత్।
నిత్యం క్షతాద్వారయతి యో ధర్మేష్వపి కర్మసు॥ 12-80-19(67921)
క్షతాద్భీతం విజానీయాదుత్తమం మిత్రలక్షణం।
యే యస్య క్షయమిచ్ఛంతి తే తస్య రిపవః స్మృతాః॥ 12-80-20(67922)
వ్యసనాన్నిత్యభీతో యః సమృద్ధ్యా యో న దుష్యతి।
యత్స్యాదేవంవిధం మిత్రం తదాత్మసమముచ్యతే॥ 12-80-21(67923)
రూపవర్ణస్వరోపేతస్తితిక్షురనసూయకః।
కులీనః శీలసంపన్నః స తే స్యాత్ప్రత్యనంతరః॥ 12-80-22(67924)
మేధావీ స్మృతిమాందక్షః ప్రకృత్యా చానృశంస్యవాన్।
యో మానితోఽమానితో వా న సంతుష్యేత్కథంచన॥ 12-80-23(67925)
ఋత్విగ్వా యది వాఽఽచార్యః సఖా వాఽత్యంతసత్కృతః।
గృహే వసేదమాత్యస్తే స స్యాత్పరమపూజితః॥ 12-80-24(67926)
సంవిద్యాః పరమం మిత్రం ప్రకృతిం చార్థధర్మయోః।
విశ్వాసస్తే భవేత్తత్ర యథా పితరి వై తథా॥ 12-80-25(67927)
నైవ ద్వౌ న త్రయః కార్యా న మృష్యేరన్పరస్పరం।
ఏకార్థే హేతుభూతానాం భేదో భవతి సర్వదా॥ 12-80-26(67928)
కీర్తిప్రధానో యస్త స్యాద్యశ్చ స్యాత్సమయే స్థితః।
సమర్థాన్యశ్చ న ద్వేష్టి నానర్థాన్కురుతే చ యః॥ 12-80-27(67929)
యో న కామాద్భయాల్లోభాత్క్రోధాద్వా ధర్మముత్సృజేత్।
దక్షః పర్యాప్తవచనః స తే స్యాత్ప్రత్యనంతరః॥ 12-80-28(67930)
కులీనః శీలసంపన్నస్తితిక్షురవికత్థనః।
శూరశ్చార్యశ్చ విద్వాంశ్చ ప్రతిపత్తివిశారదః॥ 12-80-29(67931)
ఏతే హ్యమాత్యాః కర్తవ్యాః సర్వకర్మస్వవస్థితాః।
పూజితాః సంబిభక్తాశ్చ సుసహాయాః స్వనుష్ఠితాః॥ 12-80-30(67932)
కృత్స్నప్రేతే వినిక్షిప్తాః ప్రతిరూపేషు కర్మసు।
యుక్తా మహత్సు కార్యేషు శ్రేయాంస్యుత్పాదయంత్యుత॥ 12-80-31(67933)
ఏతే కర్మాణి కుర్వంతి స్పర్ధమానా మిథః సదా।
అనుతిష్ఠంతి చైవార్థమాచక్షాణాః పరస్పరం॥ 12-80-32(67934)
జ్ఞాతిభ్యో బిభియాశ్చైవ మృత్యోరివ యతస్తదా।
ఉపరాజేవ రాజర్ధి జ్ఞాతిర్న సహతే సదా॥ 12-80-33(67935)
ఋజోర్మృదోర్వదాన్యస్య హ్రీమతః సత్యవాదినః।
నాన్యో జ్ఞాతేర్మహాబాహో వినాశమభినందతి॥ 12-80-34(67936)
అజ్ఞాతయోఽప్యసుఖదా జ్ఞాతయోఽపి సుఖావహాః।
అజ్ఞాతిమంతం పురుషం పరే చాభిభవంత్యుత॥ 12-80-35(67937)
నికృతస్య నరైరన్యైర్జ్ఞాతిరేవ పరాయణం।
నాన్యో నికారం సహతే జ్ఞాతిర్జ్ఞాతేః కదాచన॥ 12-80-36(67938)
ఆత్మానమేవ జానాతి నికృతం బాంధవైపరి।
తేషు సంతి గుణాశ్చైవ నైర్గుణ్యం చైవ లక్ష్యతే॥ 12-80-37(67939)
నాజ్ఞాతిరనుగృహ్ణాతి నాజ్ఞాతిర్వృద్ధిమశ్నుతే।
ఉభయం జ్ఞాతివర్గేషు దృశ్యతే సాధ్వసాధు చ॥ 12-80-38(67940)
సంమానయేత్పూజయేచ్చ వాచా నిత్యం చ కర్మణా।
కుర్యాచ్చ ప్రియమేతేభ్యో నాప్రియం కించిద చరేత్॥ 12-80-39(67941)
విశ్వస్తవదవిశ్వస్తస్తేషు వర్తేత సర్వదా
న హి దోషో గుణో వేతి నిరూప్యస్తేషు దృశ్యతే॥ 12-80-40(67942)
అస్యైవం వర్తమానస్య పురుషస్యాప్రమాదినః।
అమిత్రాః సంప్రసీదంతి తతో మిత్రం భవంత్యపి॥ 12-80-41(67943)
య ఏవం వర్తతే నిత్యం జ్ఞాతిసంబంధిమండలే।
మిత్రేష్వమిత్రే మధ్యస్థే చిరం యశసి తిష్ఠతి॥ ॥ 12-80-42(67944)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శాంతిపర్వణి రాజధర్మపర్వణి అశీతితమోఽధ్యాయః॥ 80॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-80-3 సహార్థః అయం శత్రురుభాథ్యామున్మూలనీయః అస్య రాజ్యం ఉభాభ్యాం విభజ్య గ్రాహ్యమితిం పణపూర్వం కృతః। భజమానః పితృపైతామహక్రమాగతః సహజః మాతృష్వస్త్రీయాదిః కృత్రిమో ధనాదినా ఆవర్జితః॥
12-80-7 సర్వే పంచాపి ప్రత్యక్షం కార్యముద్దిశ్య మంత్రితమపి దుష్టామాత్యనిగ్రహాదికం కార్యం పంచానామపి సమక్షం న కుర్యాదిత్యర్థః॥
12-80-14 మమాభావాత్ మయి మృతే అర్థాగమః ఇమం స్పృశేత్ ఇతి యం మన్యేత తస్మాచ్ఛంకితవ్యమితి సంబంధః॥
12-80-18 యత్ మిత్రం కర్తృ॥
12-80-28 ప్రత్యనంతరః ప్రతినిధిః ప్రధాన హతియావత్॥
12-80-30 స్యనుష్ఠితాః సుప్తుభక్తిం కర్తవ్యం యేషాం తే॥
12-80-31 కృత్స్నమప్రతికంచుకం యథా రక్షత్తథా వినిక్షిప్తా అధికృతాః।
ప్రతిరూపేష్వనురూపేషు కర్మస్వాయవ్యయసకలనాదిషు। కార్యేషు పరామిభవాదిషు॥
12-80-33 ఉపరాజా సమీభవర్తీ సామంతః॥
12-80-36 నికృతస్య లంఘితస్య లంఘితస్య॥
12-80-37 బాంధవైః సంబంధిభిర్నికృతే కస్మింశ్చిత్పురుషే తజ్జ్ఞాతిః ఆత్మానమేవ నికృతం జానాతి। తేషు జ్ఞాతిషు॥
12-80-41 తథా మిత్రీభవంత్యపీతి ఝ. పాఠః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.